Geriatrie in een notendop

Wanneer word je opgenomen?

Soms moeten zaken niet moeilijker gemaakt worden dan ze zijn. Als je een hartinfarct doormaakt, ga je naar een hartspecialist. Als je een beroerte doormaakt, ga je naar een hersenspecialist. Als je een maagbloeding hebt, kom je terecht bij een maag/darm specialist. En als je een longontsteking hebt, kom je bij een longspecialist.

Maar wat als je naast een longontsteking nog een problematiek hebt van een nierfalen? Of als je naast een gebroken heup nog de problematiek hebt dat je het laatste jaar erg veel viel en het eigenlijk thuis zonder hulp niet goed meer gaat?

Dat laatste is regelmatig het geval bij oudere patiënten en daarvoor werd een specialisme opgericht dat meerdere problemen naast elkaar bekijkt en probeert om voor elk van die problemen de beste oplossing te bieden.

Daarvoor dient een afdeling geriatrie.

Op een afdeling geriatrie kom je meestal terecht als je een van onderliggende kenmerken hebt:

Je hebt meer dan 1 medisch probleem, waardoor een opname voor een specifieke orgaanspecialist niet opportuun is.
Je bent ouder dan 75 jaar.
Er is een combinatie van medische en/of chirurgische en/of psychische en/of sociale problemen.
Er zijn problemen met je geheugen of je gedrag.
Er zijn moeilijkheden in je mobiliteit.
Er zijn regelmatige heropnames om onduidelijke redenen.

De voordelen van een afdeling geriatrie zijn:

De behandeling gebeurt door een geriater. Dat is een specialist orgaanziekten die speciaal opgeleid is om het volledige totaalplaatje van de oudere patiënt te bekijken. Indien nodig roept de geriater het advies in van andere artsen.
Er is een uitgebreid multidisciplinair team op de afdeling: arts, verpleegkundigen, zorgkundigen, logistiek medewerkers, ergotherapeuten, kinesisten, diëtisten, logopedisten, psychologen, sociaal medewerkers…
Elke afdeling geriatrie beschikt over een grote revalidatiezaal zodat de patiënt het ziekenhuis kan verlaten in beste toestand.
Over het algemeen kan je langer op een afdeling geriatrie verblijven dan op een niet-geriatrische afdeling.

De ziektes die de geriater behandelt

Geriaters zijn arts-specialisten die er een 12 tot 13-jarige opleiding op hebben zitten om kwetsbare patiënten (meestal in de leeftijdscategorie 75+) te behandelen.

De geriater heeft tijdens die specialisatie een heel breed scala aan (verplichte) opleiding gevolgd. Zo heeft die steeds een achtergrond in alle inwendige specialismen (hartziekten, longziekten, hormoonziekten, maag/darm/leverziekten, nierziekten, infectieziekten, bloedziekten en kankerziekten). Bovendien heeft die een opleiding in de spoedgevallengeneeskunde en (regelmatig) ook in de intensieve zorgen doorlopen. Bij specifieke interesse zijn er regelmatig ook nog extra vormingen in neurologie, psychiatrie, orthopedie en chirurgie doorlopen. Zoals pediaters diverse ziektebeelden bij kinderen behandelen, zo behandelen geriaters eigenlijk diverse ziektebeelden bij ouderen.

In de wetenschappelijke literatuur zien we het succes daarvan. Kwetsbare ouderen die opgenomen worden op de dienst geriatrie:

hebben een betere overlevingskans;
hebben minder risico op complicaties;
hebben minder risico op heropnames;
hebben een grotere kans om terug te keren naar hun oorspronkelijke thuisomgeving;
krijgen minder 'onnodige' technische onderzoeken en ingrepen
zijn over het algemeen meer tevreden van een opname.

Binnen onze Geriatrie zien we dan ook heel veel verschillende ziektebeelden.

Patiënten met:

hartfalen;
opstoten van chronische bronchitis;
ontregelde suikerziekte;
maag/darm bloedingen;
geelzucht;
nierfalen;
allerlei infectieziekten;
een nieuwe diagnose van een kanker;
breuken;
een ingreep achter de rug;
een chronische zenuwziekte (bijvoorbeeld Parkinson);
problemen door een vorm van dementie;
depressie;
…

Een geriater is dus van vele markten thuis. Om de beste zorgen voor iedereen te kunnen bieden, werken we intens samen met de verschillende orgaanspecialisten om – bij de oudere patiënt – ook een zo goed mogelijk eindresultaat te behalen.

De onderdelen van onze Geriatrie

Opnameafdeling

Patiënten met een acute ziekte of patiënten met noodzaak aan een uitgebreide uitwerking van een bepaald probleem worden preferentieel opgenomen op een van onze opnameafdelingen.

De Geriatrie van AZ Jan Palfijn Gent bestaat uit 2 opnameafdelingen met momenteel in totaal 56 opnamebedden. We beschikken over een afdeling voor patiënten met voornamelijk 'acute' ziektes (straat 351) en een afdeling voornamelijk voor patiënten met breuken en chirurgische problematieken (straat 352).

De afdelingen geriatrie beschikken over een grote en moderne oefenzaal, zodat de focus vanaf het begin van de opname op herstel ligt.

Consultatie

Nieuwe patiënten die voor de eerste maal in contact komen met onze dienst geriatrie en geen 'acute' ziektes hebben, kunnen op pluridisciplinaire consultatie komen bij de geriater. Die consultaties gebeuren steeds in het geriatrisch dagziekenhuis en zijn dus ook altijd multidisciplinair (dus ook nazicht door een verpleegkundige en/of paramedicus).

Indien er een opvolging nodig is na een opname of er is een kort controlemoment nodig welke geen multidisciplinaire aanpak vereist, is er ook een mogelijkheid tot een ambulante consultatie binnen ons geriatrisch zorgprogramma op woensdagvoormiddag.

Tijdens die consultaties zal de arts je problemen exploreren en kijken hoe je best verder kan worden geholpen. De arts kan daarbij een behandeling opstarten of kan je verwijzen naar een dagopname voor verdere onderzoeken.

Na opname kan het eveneens zijn dat je gevraagd wordt om op controle te komen op het geriatrisch dagziekenhuis.

Geriatrisch dagziekenhuis

Opnames op het geriatrisch dagziekenhuis hebben als doel om op 1 dag een reeks aan onderzoeken/consulten te laten gebeuren, zodat we op 1 dag tijd een maximum aan informatie of behandeling kunnen bereiken.

Tijdens een verblijf op ons geriatrisch dagziekenhuis word je steeds door verschillende leden van ons geriatrisch team gezien en worden de resultaten van het onderzoek ook steeds in teamverband besproken. Met als doel om een zo optimaal mogelijke oplossing voor jouw probleem te vinden.

Afhankelijk van de aard van het probleem kan het zijn dat de resultaten besproken worden op een geriatrische consultatie, of dat we je na een zeker interval laten terugkeren op het dagziekenhuis voor verdere onderzoeken/behandelingen.

CogniCare 75+ / Geheugenkliniek

Naarmate je ouder wordt bestaat de kans dat je last begint te krijgen van vergeetachtigheid of andere geheugenstoornissen. Op onze geriatrische geheugenkliniek zijn we gespecialiseerd om geheugenproblemen bij 75-plussers op te sporen, te diagnosticeren en (waar mogelijk) te behandelen. Om je de beste mogelijke zorgen te geven hebben we hiervoor een uniek zorgpad ontwikkelt samen met de neurologen/ouderenpsychiater/psycholoog : CogniCare 75+.

In het zorgpad CogniCare 75+ begeleiden we je van A tot Z: van vermoeden van een probleem tot diagnosestelling/behandeling. Mensen met reeds gediagnosticeerde geheugenproblemen kunnen zo ook een multidisciplinaire opvolging krijgen via onze geheugenkliniek waarbij we laagdrempelig kunnen inspelen op eventuele problemen en snel een oplossing kunnen aanbieden.

Interne samenwerkingen

Binnen AZ Jan Palfijn hebben we als dienst geriatrie heel wat samenwerkingen met andere diensten.

We proberen altijd advies te verlenen indien mensen met geriatrische problematiek opgenomen liggen op een niet-geriatrische dienst. Dat doen we door actief te screenen naar problemen waarbij we als geriatrisch team een meerwaarde kunnen hebben en actief bij die patiënten langs te gaan.

Naast die adviesverlening hebben we ook een geformaliseerde samenwerking met een aantal kerndiensten en trachten we de zorg efficiënter te laten verlopen door goede afspraken te maken. Diensten waarmee we afspraken hebben:

De dienst Spoedgevallen
De dienst Orthopedie
De verschillende internistische diensten (cardiologie, pneumologie, gastro-enterologie, endocrinologie, oncologie)
De diensten neurologie en ouderenpsychiatrie in kader van het zorgpad CogniCare 75+

Externe samenwerkingen

Als ziekenhuis werken we samen met heel wat andere actoren binnen het zorglandschap. We onderhouden goede connecties met de verschillende huisartsenverenigingen uit onze regio en hebben actieve contacten met vele thuiszorgdiensten uit de regio groot-Gent. Op die manier proberen we ervoor te zorgen dat de zorgen die je in het ziekenhuis krijgt, ook buiten het ziekenhuis zo optimaal mogelijk worden voortgezet.

Tijdens de ziekenhuisopname

Wat breng je mee?

Om je verblijf op de afdeling geriatrie zo vlot mogelijk te laten verlopen, vragen we om volgende zaken mee te brengen:

identiteitskaart;
verwijsbrief (indien van toepassing);
overzicht van je medicatie (liefst via een medicatielijst);
formulier wilsbeschikking (indien van toepassing);
formulier wettelijk vertegenwoordiger en/of contactpersoon (indien van toepassing);
overzicht van de thuiszorg (verpleging, wondzorg, familiehulp...);
bril, gehoorapparaat, kunstgebit;
eenvoudige en makkelijke dagkledij;
slaapkledij;
ondergoed en sokken;
comfortabele gesloten schoenen zonder hakken;
tandenborstel;
ontspanning: boek, tijdschriften, tablet, laptop.

We vragen je om volgende zaken zeker NIET mee te brengen:

meer dan 50 euro cash;
juwelen of andere kostbaarheden;
thuismedicatie (tenzij specifiek gevraagd door de afdeling);
slippers of loszittend schoeisel.

Hoe verloopt je dag?

Een opnamedag verloopt meestal volgens een vast schema. Op die manier weet je als patiënt wat je kan verwachten op elk moment van de dag en kunnen wij ons gericht op onze specifieke taken toeleggen.

Op weekenddagen/feestdagen kan het schema afwijken.

Schema:

06.30 - 6.50 uur: overdrachtsmoment
07.00 uur: start eerste verzorgingsronde en parametercontrole
08.00 uur: opdienen ontbijt
09.00 – 12.00 uur: therapie of uitvoeren technische onderzoeken
12.00 uur: opdienen middagmaal
12.30 uur: verzorgingsronde
13.00 uur: rustmoment
14.00 - 14.30 uur: overdrachtsmoment
15.00 uur: verzorgingsronde en parametercontrole
16.00 uur: start bezoekuur
17.00 uur: opdienen avondmaal
19.00 uur: verzorgingsronde
20.00 uur: einde bezoekuur en start avond/nachtrust
21.30 - 22.00 uur: overdrachtsmoment

Om kwaliteitsvolle en patiëntveilige zorg te verlenen, is het belangrijk dat de verpleegkundigen informatie uitwisselen. Tussen 6.30 en 6.50 uur, 14 en 14.30 uur, 21.30 en 21.54 uur is er patiëntenoverleg en kan een antwoord op een oproep of een vraag iets langer duren.

Hoelang duurt een opname?

De duur van je opname is volledig afhankelijk van je ziekte en herstelevolutie. Soms is een iets langere opname op de dienst geriatrie van grote meerwaarde, omdat we zo extra multidisciplinaire revalidatie kunnen bieden en we een terugkeer naar de thuisomgeving kunnen optimaliseren (denk maar aan het opstarten van professionele thuishulp, het leveren van materiaal aan huis…).

De klassieke opnameduur op een afdeling geriatrie bedraagt tussen 10 en 14 dagen.

Als we zien dat een langere opnameduur nodig is, kan het zijn dat we nagaan of een opname op een revalidatieafdeling beter zou zijn om de patiënt optimaal te helpen.

Na de ziekenhuisopname

Ontslagplanning en Sociale Dienst

Waarom wordt er zoveel aandacht aan ontslagplanning gegeven?

Een mens is meer dan zijn ziekte. Tijdens veel ziekenhuisopnames wordt dat soms vergeten. Mensen leven in een bepaalde thuissituatie, hebben familie (of net geen familie), hebben bepaalde zaken die moeten gebeuren als ze in hun thuisomgeving zijn…

Een ziekte kan hier ernstige gevolgen hebben: bepaalde zorgen die je niet meer zelf kan doen, hulp die je nodig hebt, een terugkeer naar huis die door slechte mobiliteit toch niet zo makkelijk blijkt te zijn.

We weten dat nadenken over het ontslag bij patiënten op de dienst Geriatrie essentieel is om ervoor te zorgen dat een ontslag uit het ziekenhuis zo vlot mogelijk verloopt. Samen met de medewerkers van de Sociale Dienst kijken we hoe we voor onze patiënten het volledige plaatje na ontslag kunnen laten kloppen, ook na de genezing van een ziekte.

Hoe gebeurt een ontslagplanning?

Klassiek start de ontslagplanning al op het moment van de opname. De patiënt of de familie zal tijdens het verblijf gevraagd worden over de thuissituatie door verschillende medewerkers van ons team. Aan de hand daarvan bekijken de medewerkers wat er moet gebeuren om, bij genezing, een ontslag zo veilig en vlot mogelijk te laten verlopen. De arts zal, aan de hand van de medische situatie, steeds aangeven wat realistisch is voor de patiënt en wat te hoog gegrepen is.

Naarmate het ontslag dichterbij komt, zal de patiënt of de naaste van de patiënt gecontacteerd worden met een voorstel hoe de situatie bij ontslag kan worden aangepakt en welke maatregelen we voorstellen. We bekijken dan steeds samen met patiënt en naasten hoe en wanneer we dat kunnen inplannen.

Wat zijn de mogelijkheden na een opname op de dienst Geriatrie?

In het optimale geval gaat een opname op onze dienst zonder al te grote problemen en kan de patiënt, zonder aanpassingen, terug naar de thuisomgeving. Gezien de kwetsbaarheid van onze patiëntengroep is dat regelmatig niet haalbaar op het moment van ontslag. Een aantal maatregelen kunnen dan nodig zijn:

Uitbreiding van de niet-professionele thuishulp

Het is mogelijk dat heel wat problemen op te lossen zijn door eenvoudige initiatieven. Er zijn in ons land heel wat organisaties die, soms op vrijwillige basis, je zorgen heel wat kunnen verlichten. Wij kunnen je de weg wijzen naar die organisaties.

Uitbreiding van de professionele thuishulp

Dat kan thuisverpleging, maaltijden aan huis, poetshulp, ondersteuning in huishoudtaken… zijn.

Dagverzorgingscentra

Soms kan het nodig zijn om het familielid of de mantelzorgen tijdelijk te ontlasten van de verzorgingstaken. Opname in een dagverzorgingscentrum gedurende een aantal dagen per week kan dan nuttig zijn.

Revalidatiecentrum

Na bepaalde ziekten kan je baat hebben bij verdere professionele therapie door kinesisten, ergotherapeuten, logopedisten. Een opname in een revalidatiecentrum, onder supervisie van een revalidatiearts, kan dan een goede oplossing zijn.

Kortverblijf

Soms kan je, door ziekte, tijdelijk te afhankelijk zijn van anderen om bepaalde activiteiten van het dagelijks leven uit te voeren (verplaatsen, toiletbezoek, wassen, kleden). Bovendien kan je soms nog nood hebben aan regelmatige kinesitherapie. Indien ingeschat wordt dat er op middellange termijn (max. 3 maand) beterschap kan optreden, is een opname in een kortverblijf misschien een goede optie.

Opname in een woonzorgcentrum

Soms kan een ziekte ervoor zorgen dat een terugkeer naar huis niet mogelijk is doordat de patiënt te zorgbehoevend geworden is of basisveiligheid in de thuisomgeving niet kan gewaarborgd worden. In dat geval kan een definitieve opname in een woonzorgcentrum aan te raden zijn.

Communicatie met de huisarts

Hoe wordt er met de huisarts gecommuniceerd?

Heel regelmatig is de huisarts de eerste persoon die opmerkt dat er een probleem is. Bij problemen kan de huisarts steeds telefonisch contact opnemen met de geriater of kan die jou als patiënt verwijzen naar het ziekenhuis (meestal met een verwijsbrief). In de omgekeerde zin is de huisarts één van je kernbehandelaars tijdens opname: als er twijfel is over een diagnose of behandeling zal de arts in het ziekenhuis contact opnemen met je huisarts voor verdere informatie. Bij elk ontslag is er sowieso ook contact met de huisarts voor je naar huis vertrekt (hetzij via briefwisseling, hetzij telefonisch).

Welke documenten ontvangt de huisarts bij een ontslag uit het ziekenhuis?

Bij elk ontslag zal er minstens een medisch verslag en een medicatielijst worden meegegeven dat je aan je huisarts kan voorleggen. Daarmee kan je na ontslag je huisarts contacteren zodat die ervoor kan zorgen dat je thuis je behandelingsschema kan voortzetten.

Hoe kan de huisarts onze Geriatrie bereiken?

Er is steeds een arts van wacht voor de dienst Geriatrie. Je huisarts kan steeds telefonisch contact opnemen met het ziekenhuis, dat je altijd zal doorschakelen naar je behandelende ziekenhuisarts.

Medische opvolging

Hoe gebeurt de medische opvolging na het ontslag?

Bij elk ontslag zal je behandelende arts nadenken hoe je als patiënt moet worden opgevolgd. De behandelende arts zal ervoor zorgen dat je de juiste vervolgafspraken op het juiste moment meekrijgt bij ontslag naar huis. Eveneens worden er mogelijks instructies en adviezen voor je huisarts meegegeven op moment dat je naar huis gaat. Op die manier zorgen we ervoor dat je zorg ook worden voortgezet na de ziekenhuisopname.

Waarom moet ik bij de geriater in het dagziekenhuis komen voor opvolging?

Soms kan het zijn dat je problematiek niet onder 1 orgaansysteem onder te brengen is of dat je problematiek zo complex is dat je een opvolging moet krijgen door verschillende specialisten. Via het geriatrisch dagziekenhuis zorgen we ervoor dat je zoveel mogelijk medisch en paramedisch nazicht op 1 dag kunt krijgen, zodat je als patiënt minder over en weer moet komen naar het ziekenhuis.

Waarom gebeurt de opvolging soms bij een andere specialist?

Soms word je op de dienst geriatrie opgenomen, maar oordeelt de geriater dat je problematiek zo specialistisch is dat je beter door een orgaanspecialist wordt opgevolgd. Als er geen nood is aan opvolging door meerdere specialisten of je hebt geen geriatrie-specifieke problemen, is een opvolging bij een geriater van weinig meerwaarde en sturen we je graag door naar onze collega specialisten of de huisarts.